Randstadrefo’s en Barneveldse baptisten – de groeiende kloof in christelijk Nederland

Mijn profetie is dat over tien jaar een gergemmer in Amsterdam zich meer thuis voelt in een evangelische omgeving in Utrecht dan in een gergem omgeving in Barneveld. Deze voorspelling is gebaseerd op mijn proefschrift en werkte ik verder uit in een artikel in Wapenveld dat deze week uitkwam.

Hierbij een aangepast gedeelte van dat artikel. Voor het hele artikel schaffe men het tijdschrift aan.

Uit mijn onderzoek blijkt dat de ervaren groepsgrootte invloed heeft op hoe orthodox protestanten in de samenleving actief zijn. Mijn constatering is dat bij een afnemende ervaren groepsgrootte, van redelijk groot naar tamelijk klein, de maatschappelijke ambities afnemen. Het gevolg is minder sociale actie (inzet op structurele veranderingen van de samenleving) en dat sociale actie meer ingezet wordt ter bescherming van de eigen groep en minder gericht is op het heil van de samenleving als geheel. Dit is bijvoorbeeld te zien in de gewijzigde opstelling van het SGP en de ChristenUnie, die het ideaal van een gekerstende samenleving in ieder geval niet meer expliciet propageren, maar zich wel inzetten voor de bescherming van de eigen groep. Denk daarbij aan zaken als de weigerambtenaar, het bijzondere bijzonder onderwijs, de homoleerkracht, subsidies voor christelijke organisaties e.d.. Echter, als de ervaren grootte nog verder afneemt, komt er een nieuw soort houding. Een houding die ik zou willen karakteriseren als ‘presenters’. Niet alleen de maatschappelijke ambities zijn goeddeels verdwenen, ook de bescherming van de eigen groep wordt nauwelijks van belang geacht. De reden hiervoor is dat er een mentale omslag is van ‘we hebben van alles te verliezen’ naar een meer ontspannen ‘we zijn zo klein, hebben niks te verliezen’. Presenters kenmerken zich door het ‘gewoon present willen zijn’ in de samenleving. Er is een inzet voor de hele samenleving. En die inzet krijgt vorm via zowel via hulpverlening via sociale actie. En vaak gaat dit inzet buiten evangelicale organisaties om. Ook de trouw aan de evangelicale partijen ChristenUnie en SGP of een partij als het CDA is niet vanzelfsprekend: SP, GroenLinks, PVV, alles is mogelijk.

Bible belt versus de rest

Nu is de ervaren groepsgrootte niet in heel Nederland hetzelfde is, maar die kan per stad en dorp verschillen. In de praktijk zal dit betekenen dat evangelicalen in de enclaves op de bible belt zich zullen (blijven) kenmerken door grote nadruk op zelfbescherming en hulpverlening gericht op de eigen groep. Dat geldt dan gemiddeld genomen voor zowel de pinkstergelovigen als een bezoeker van de gereformeerde gemeenten. Buiten de evangelicale enclaves, en dan bedoel ik niet alleen de grote steden, maar bijvoorbeeld ook grote delen van Noord-Brabant, Limburg, Drenthe en Noord-Holland, verwacht ik dat evangelicalen zich meer en meer zullen opstellen als presenters. Ook hier gaat het weer om zowel de pinkstergelovigen als bevindelijk gereformeerden.

Verschillen

Maar hoe wordt die kloof in maatschappelijke inzet concreet zichtbaar? Ik denk dat buiten de enclaves reformatorische, evangelische en gereformeerde scholen aan aanhang zullen verliezen en dat steeds meer ouders voor de (protestants-christelijke) school in de wijk kiezen. Daarnaast zullen evangelicalen meer en meer zich inzetten via seculiere organisaties en minder geneigd zijn om als vanzelfsprekend een christelijke organisatie te steunen. Verder zal er een verschil zijn in de toon waarop mensen spreken. Buiten de enclaves zullen evangelicalen minder grote woorden gebruiken als er geen ambtsgebed is of als de bede in troonrede sneuvelt en de het gesprek willen zoeken. De grondhouding is er een van ‘we hebben niks te verliezen en alles te winnen’. Binnen de enclaves zal de strijd tussen seculier en christelijk uitgevochten worden op allerlei vlakken, waarbij christenen vooral het idee hebben dat ze hun (voor)rechten moeten verdedigen. Om het scherp te stellen, mijn profetie is dat over tien jaar een gergemmer in Amsterdam zich meer thuis voelt in een evangelische omgeving in Utrecht dan in een gergem omgeving in Barneveld.

En verder?

Overigens, zal deze ontwikkeling ook zichzelf versterken. Mensen die wel grote waarde hechten aan bijzonder bijzondere scholen en grote groep medegelovigen om zich heen willen, zullen zich blijven groeperen. En evangelicalen die zo’n omgeving minder aanstaat, zullen de enclaves verlaten. Waar ik geen voorspelling over durf te doen is welke richting evangelicalen in randen van de bible belt zullen inslaan. Kiezen evangelicalen zij partij voor de omarming van de marge of gaan ze de barricaden op voor de verdediging van het christelijke verleden? Een interessante vraag daarbij is hoe landelijke evangelicale maatschappelijke organisaties zullen gaan opereren. In de praktijk laveren bijvoorbeeld ChristenUnie en SGP tussen de twee richtingen. Het grootste deel van de achterban zit in de enclaves, maar een groot deel van het landelijke kader bevindt zich juist daarbuiten. Dat vraagt oefeningen in spagaat. Een spagaat die de EO ook kent. Enerzijds present willen zijn in de seculiere samenleving en daarin creatief op zoek, anderzijds de ‘achterbanvloek’ over te weinig rechtlijnigheid. Overigens, hoe het zich ook zal ontwikkelen, theologie lijkt in processen over maatschappelijk onderwerpen bijna nooit leidend te zijn, maar meestal volgend. Men kiest een theologie die bij je overtuiging past en niet andersom.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: