Er gaat meer boven je pet dan eronder

Kerken en wetenschap, dat is een lastige combinatie. We weten ons vaak geen houding te geven ten opzichte van allerlei wetenschappelijke uitspraken. Dat is voor 1 op de 3 jonge kerkverlaters in de VS een reden om de kerk te verlaten. Dat is ontmoedigend veel. Tegelijkertijd er zijn praktische mogelijkheden en vooral een houding om daar iets aan te doen. Kernwoorden daarbij zijn: nieuwsgierigheid en verwondering.

In 2011 is er in de VS een grootschalig onderzoek gedaan onder mensen van 15-29 jaar die tijdelijk of permanent het christelijk geloof vaarwel hebben gezegd. De vraag: waarom keren mensen God de rug toe? Vaak werden meerdere redenen gegeven. De onderzoekers kwamen tot zes categorieën antwoorden.

  1. De  kerk is overbeschermend
  2. De boodschap die we horen is oppervlakkig
  3. Wat we horen is in strijd met wetenschap
  4. De kerk is simplistisch en veroordelend t.a.v. seks
  5. We storen ons aan het exclusieve karakter van het christelijk geloof
  6. De kerk is onvriendelijk voor twijfelaars

Nu is dit een Amerikaans onderzoek en ben ik een socioloog. Dus naast het feit dat je altijd kanttekeningen bij een onderzoek kunt zetten, is ook de vraag of dit in Nederland ook zo het geval zal zijn. Laat ik in ieder geval zeggen dat ik zelf van zowel nog-kerkbezoekers en van afhakers opmerkingen in deze zes categorieën hoor. Daarnaast, het lijkt me een goede waarschuwing.

In de categorie in strijd met de wetenschap zijn verschillende uitkomsten. 35% van de jongeren zegt dat kerken te zelfverzekerd zijn over het feit dat ze alle antwoorden wel hebben, 29% vindt dat kerken te weinig rekening houdt met wetenschap en 23% geeft aan dat ze zijn afgehaakt vanwege de schepping-evolutiediscussie.

Nieuwsgierigheid

Maar wat kun je daar nu als predikant, als kerk of als gelovige nu aan doen? Als je zegt dat je de antwoorden hebt, haakt ook weer een aantal af, blijkt. Ik denk dat deze zes categorieën zelf al een begin van een antwoord geven. Vier van die hebben namelijk te maken het ontwijken van vragen of het geven van gemakkelijke antwoorden (overbeschermend, oppervlakkig, in strijd met wetenschap, onvriendelijk voor twijfelaars). Om nog een cijfer te noemen 36%, meer dan één op de drie jongeren, zegt zijn of haar grootste levensvraag niet in de kerk te kunnen of te durven stellen. Dat vind ik behoorlijk schokkend.

Zelfs al zouden die cijfers hier anders liggen, dan nog laat het zien dat het serieus nemen van de vragen van jongeren – en van iedereen –  essentieel is. Dat is een kwestie van nieuwsgierigheid, interesse in wat de jongeren beweegt.

Een mooi voorbeeld: van een veertiger uit onze kerk hoorde ik een paar keer het verhaal van hoe zijn predikant in zijn studentenstad catechisatie gaf. Als er vragen kwamen van zijn catechisanten, het maakt niet uit waarover, dan wist hij het antwoord lang niet altijd. Zijn reactie was dan: ik weet het niet, ik ga me er eens verdiepen. De volgend week lag er dan een stapeltje boeken op zijn tafel en zei hij iets in de trant van “misschien hebben jullie hier iets aan”, en vertelde hij iets. Het was helemaal geen hippe predikant, hij stond ook niet bekend om zijn vooruitstrevendheid of iets dergelijks. Maar zijn interesse in en openheid voor de vragen van de catechisanten werkte blijkbaar wel. 25 jaar later werd daar nog met veel waardering over gesproken.

Angst

Wat we bij ForumC vaak horen is dat mensen een ‘help’ reactie hebben bij moeilijke vragen. Zijn we meer dan ons brein, is evolutie niet bewezen, zit geloof niet tussen je oren? Uit angst timmeren ze de boel dicht met goedkope antwoorden in de trant dat de Bijbel toch gelijk heeft of dat God niet bestaat. Die ‘help’ reactie is begrijpelijk, maar angst is nog nooit een goede raadgever geweest. Dus naast die openheid en interesse, moeten we iets doen aan de angst.

Wat in gesprekken met studenten vaak helpt, is door te zeggen dat wij een lijst hebben met 700 christenen die actief zijn in de wetenschap of gepromoveerd zijn. En er zijn er nog veel meer. Standaard is de reactie ‘huh, zoveel’. Alleen het noemen van zo’n aantal werkt al bemoedigend. Ja, er zijn veel christenwetenschappers. Daar zitten vaak ook hele goede bij. Een paar jaar geleden verscheen het boek ‘Geleerd en gelovig’, met daarin bijdragen van 22 topwetenschappers, allen christen die een persoonlijk verhaal vertellen over hoe zij het ervaren om christen-wetenschapper te zijn.

Tegelijkertijd is dit natuurlijk ook een oproep aan die christen-wetenschappers: laat horen dat je er bent. Het helpt. Daag als bijbelkring of kerkenraad eens een wetenschapper uit je kerk uit om iets te zeggen over zijn werk en zijn geloof.

Verwondering

Misschien denkt iemand: “Ja maar dit is om de hete brij heen draaien. Openheid en nieuwsgierigheid leiden niet per definitie tot goede antwoorden en er zijn toch gewoon spannende vragen?” Dat klopt. We moeten gewoon erkennen dat er grote vragen zijn en dat die vermoedelijk – en stiekem zeg ik ook hopelijk – ook weer steeds de kop op steken.

Wat behulpzaam is daarbij, naast  een open houding nodig is, is enig verstand van hoe wetenschap werkt. Als ForumC hebben we vier cursussen ontwikkelt rond geloof en wetenschap, een voor tieners (Check it Out, zes grote vragen voor hart en hoofd), een voor studenten (Durf te Denken), een voor gespreksgroepen in kerken (Test of Faith) en een tweedelig college over natuurwetenchap en geloof (door prof. Chris Kruse). In elk van die cursussen zit een deel  over wat de status is van wetenschap.

Wetenschappers zijn, zoals een christen breinwetenschapper pas opmerkte, ‘de nieuwe dominees’. In de ogen van velen verkondigen zij nu wat waarheid is en wat niet.

Inderdaad, wetenschappers hebben wat te zeggen. We mogen niet wetenschap gemakkelijk wegzetten onder het mom van ‘wetenschap is ook maar een mening’. Wetenschap is een methode om betrouwbare kennis te krijgen over hoe onze werkelijkheid in elkaar zit. Christenen doen daar volop aan mee. Christenen en atheïsten komen over het algemeen tot dezelfde conclusies.

Wetenschap gaat niet over waarheid, maar over een beschrijving en verklaring van de werkelijkheid. Daarbij mag ze volgens de spelregels geen rekening houding met God, wonderen of bovennatuurlijke verklaringen. Zoals Chris Kruse het fraai verwoordt: geloof is zeker weten van zaken die je niet ziet, wetenschap is een onzeker weten van zaken die je wel kunt zien. Zo’n beschrijving is natuurlijk niet het einde van tegenspraak, maar het geeft wel veel aan.

God van de gaten

Waar christenen voor moeten oppassen is en God van de gaten. Bij veel mensen leeft de angst dat hoe meer de wetenschap ontdekt, hoe kleiner God wordt. Hoe meer wetenschappers ik spreek, hoe meer ik zelf wetenschap bedrijf, hoe duidelijker het me wordt dat dat een grote misvatting is. God is er niet om zaken die we niet begrijpen te verklaren. God was bijvoorbeeld voor de ‘beschrijving’ van de wet van de zwaartekracht niet een groter God omdat Hij alles naar beneden liet vallen. God wordt nu ook niet kleiner als we nu enigszins begrijpen hoe in ons brein miljarden synapsen met elkaar communiceren. God is de schepper, de bedenker en wij mensen, wetenschappers of niet, mogen dat allemaal gaan ontdekken.  Als mens, als gelovige en als wetenschapper kan dat tot verwondering leiden. Als Jezus zowel God al mens kan zijn, dan geeft dat aan dat we heel veel niet zullen begrijpen. Er gaat meer boven de pet dan eronder, zoals de 20e -eeuwse filosoof T. Hermans ooit treffend zei.

En nu dan?

Als kerkelijke gemeenschap zijn er heel wat manieren om lastige én mooie vragen bij de kop te pakken.

  1. Weet u welke vragen er leven? Wat is gemakkelijker dan een online enquête waarbij ieder gemeentelid zijn/haar drie grootste vragen stelt?
  2. Nodig een wetenschapper uit uw kerk of daarbuiten eens uit om wat te vertellen.
  3. Oriënteert u zich eens op de cursussen van ForumC (of anderen).
  4. Bedenk een wedstrijd voor de gemeente/tieners: wat is de spannendste vraag die het geloof in God ondermijnt? De vervolgwedstrijd: in welke richting moeten we het antwoord zoeken.
  5. Bespreek in kringverband eens: waar zijn we bang voor bij wetenschappelijke ontdekkingen: dat God kleiner wordt, dat ons geloof veranderd, dat onze overtuigingen of tradities onder druk komen te staan, dat de betrouwbaarheid van de Bijbel minder wordt, iets anders?
  6. Een leerdienst waar een vraag van gemeentelid over wetenschap aan bod komt, al dan niet m.m.v. een wetenschapper.

 

Dit artikel verscheen in Onderweg, jaargang 3, nummer 4

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: